Góra Laskowiec oraz Kuesta Jurajska
Wyżyna Częstochowska to kraina geograficzna stanowiąca północną część Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Podstawę wyżyny stanowi płyta wapienna łagodnie pochylona w kierunku północno-wschodnim, pocięta uskokami i rozczłonkowana dolinami. W kierunku południowo-zachodnim wyżyna stromo opada do pradoliny Warty, wyciętej w miękkich iłach. Ta naturalna forma rzeźby terenu utworzyła próg skalny (kuestę) powstały w wyniku zróżnicowanej odporności na niszczenie warstw skalnych.
Krawędź progu, zbudowana z twardych wapieni, ciągnie się od Kluczy koło Olkusza aż po Częstochowę i sięga miejscami 390 m n.p.m. Niewielki, lecz najbardziej atrakcyjny fragment progu, nosi nazwę Kuesta Jurajska. Aby docenić walory tego miejsca, trzeba wybrać się z Żarek drogą nr 792 w kierunku Kroczyc. Droga przechodzi tuż przy krawędzi progu przez Wzgórze Laskowiec, wznoszące się nad okolicą na około 80 m. Na wzgórzu utworzono zakątek widokowy z parkingiem obok ruin kościoła pw. Św. Stanisława. Historia tej barokowej świątyni sięga około 1780 r. Została ona wówczas wybudowana koło drewnianej, wcześniej istniejącej, kaplicy oraz ówczesnej osady Żarki. Już w połowie XIX w. kościółek stanowił ruinę.
Ruina kościółka na wzgórzu zwanym Laskiwiec. Foto: Elżbieta Gawęda
Dziś miejsce jest przygotowane pod spotkania piknikowe. Msza jest odprawiana raz w roku 8 maja o godzinie 18:00. Miejsce to przy dobrej pogodzie oferuje podróżnym rozległy widok na pradolinę Warty, a od kilku lat zwabia także paralotniarzy, których kusi korzystną ekspozycją stoku na zachodnie wiatry. Na wzgórzu, obok ruin wzmiankowanego kościoła, utworzono zakątek widokowy z parkingiem i ławkami. Jest atrapa „głębokiej studzienki” i jurajskie zegary słoneczne, które odmierzają czas dla Żarek, Nowego Jorku i Tokio. Nie opodal Laskowca znajduje się Babka – długowieczna lipa wpisana na listę pomników przyrody.
Wapienne podłoże Wyżyny Częstochowskiej sprawia, że wody opadowe spływają w głąb ziemi kanałami krasowymi. Z tego powodu sieć rzeczna jest słabo rozwinięta. Woda na terenie wyżyny pojawia się w wybranych miejscach pod kuestą, tam gdzie na kontakcie wapieni z ilastymi, nieprzepuszczalnymi osadami tworzą się źródlane wypływy. Najbardziej znane źródło, utrwalone w legendach, wypływa w Leśniowie, przy klasztorze paulinów. Kolejny wypływ utworzył się w Zaborzu, gdzie wydajne, chociaż okresowo zanikające źródła odpływają szeroką strugą do zalewu. Ciekawym wypływem jest Źródło Spod Brzozy umiejscowione w Żarkach. W niedalekim Rachwalcu wyjątkowo obfite źródła, podmywając stok kuesty, wyżłobiły z czasem głęboki jar wcięty poprzecznie w krawędź progu. Obfitość tych wód sprzyjała założeniu licznych stawów rybnych w Jaworzniku. Źródła to nie jedyna atrakcja tych wyżynnych terenów. Dla wybrednych turystów niewątpliwą atrakcją tych okolic będą też nieduże wyrobiska, tzw. kamionki, gdzie występują amonity w formie skamieniałych muszli. Z tych wyrobisk planuje się utworzyć Jurajski Ogród Edukacyjny.
Justyna Kapuśniak