Pomniki historii - nowe obiekty

    Pomniki Historii to jedna z pięciu form ochrony zabytków   w Polsce. Uznanie za Pomnik Historii oznacza nadanie danemu zabytkowi lub parkowi kulturowemu szczególnej rangi ze względu na jego wartość dla kultury narodowej. Prezydent RP może uznać za Pomnik Historii zabytek nieruchomy, wpisany do rejestru, lub park kulturowy o szczególnej wartości dla kultury; w wydanym rozporządzeniu określa także jego granice. Do listy obiektów ujętych w wykazie zamieszczonym w poprzednim numerze Krajoznawcy Górnośląskiego, dodajemy obecnie kolejnych pięć obiektów wpisanych przez Prezydenta RP w 2023 roku i tym sposobem mamy aktualnie w wykazie 123 obiekty.

    Prezentujemy tu również dwa obiekty dopisane do listy pod koniec 2022 roku, które znalazły się na niej już po zamknięciu poprzedniego numeru – są to objekty znajdujące się w Małujowicach oraz Stoczku Klasztornym.

Małujowice – kościół parafialny p.w. św. Jakuba Apostoła 

    Lokalizacja największych i najbogatszych polichromii gotyckich w Polsce, których historia sięga XIV wieku. Przedstawiają ponad 1000 m² malowanych scen ze Starego i Nowego Testamentu oraz z życia NMP. Uzupełnieniem malarstwa jest unikatowej skali strop patronowy, a także dekoracja rzeźbiarska, która imponuje bogactwem form i wątków treściowych. Na przykładzie kościoła możemy prześledzić polityczne i społeczno-gospodarcze procesy zachodzące na Śląsku i w Europie. 

Stoczek Klasztorny – Sanktuarium Matki Pokoju

    Pełne autentyzmu założenie klasztorne w otwartym krajobrazie wiejskim. Obiekt wywodzący się z tradycji średniowiecznej, która w tym miejscu została rozwinięta w zupełnie nowym duchu potrydenckiej pobożności maryjnej. To tutaj w latach 50. ubiegłego wieku przebywał więziony przez władze komunistyczne błogosławiony kardynał Stefan Wyszyński. 

Jabłeczna – prawosławny klasztor św. Onufrego 

    Najstarszy – istniejący nieprzerwanie od ponad pół tysiąca lat – prawosławny monaster w Polsce. Bezcenne źródło wiedzy            o dziejach i tradycji Kościoła prawosławnego. Świadectwo tolerancji religijnej w Rzeczypospolitej. Skarbiec sztuki sakralnej, a także miejsce żywych tradycji pątniczych oraz muzycznych. 

Kraków – zespół architektoniczny i urbanistyczny Nowa Huta 

    Kompozycja zróżnicowanych form architektonicznych, która w sposób wielowątkowy ilustruje burzliwą historię Polski 2 połowy XX wieku. Wyjątkowy przykład zmagania się rodzimej tradycji modernistycznej z narzuconymi wzorcami socrealizmu. W założeniu miasto „idealne”, powstałe w celu podporządkowania społeczeństwa totalitarnej ideologii. Zapisało się jako miejsce wystąpień przeciwko władzy komunistycznej w obronie wiary i swobód obywatelskich.              

Opatów – zespół kolegiaty pod wezwaniem św. Marcina Biskupa

    Jeden z najcenniejszych zabytków architektury romańskiej oraz jedna z najlepiej zachowanych dwunastowiecznych bazylik w Polsce. Mieści cenne dzieła sztuki doby gotyku, renesansu i baroku. Szczególne znaczenie mają polichromie zdobiące ściany       i sklepienia. Oprócz roli sakralnej, kolegiata zyskała znaczenie polityczne. Przez kilkaset lat stanowiła miejsce modlitwy i obrad szlachty zjeżdżającej do Opatowa na sejmik ziemski. 

Supraśl – klasztor Męski Zwiastowania NMP 

    Jeden z najstarszych wciąż funkcjonujących ośrodków monastycznych Kościoła prawosławnego w Polsce. Pochodzące z różnych okresów historycznych budynki obrazują wielowiekowe trwanie Kościoła prawosławnego oraz greckokatolickiego w historii pogranicza Korony i Litwy. Znajdowała się tu cenna biblioteka i słynna oficyna supraska, w której – obok ksiąg liturgicznych – drukowano wybitne dzieła Oświecenia. Odbudowa zburzonej podczas II wojny światowej cerkwi pozwoliła na przywrócenie kompleksowi pierwotnego kontekstu historycznego.

Opracował Mariusz Dmetrecki