Od redakcji
Czterdziesty drugi numer „Krajoznawcy Górnośląskiego”, tak jak zapowiadaliśmy jest kontynuacją wydania poprzedniego numeru ukazującą się drukiem w profesjonalnej drukarni. I tak już pozostanie.
Numer ten tradycyjnie otwiera dział poświęcony szeroko rozumianemu krajoznawstwu, tym razem zawierający aż osiem tematów z terenu Żarek, Zawiercia, Koziegłówek, okolic jurajskiego Laskowca, Suliszowic oraz Zbiornika Poraj.
Rozdział poświęcony zabytkom techniki przedstawia wieżę ciśnień w Zabrzu.
Kronikarskim piórem relacjonujemy przebieg zakończonego nie tak dawno kursu przewodników jurajskich oraz 100. lecie Poskiego Towarzystwa Turystyczno-Sportowego Beskid Śląski działającego w Republice Czeskiej. W dziale tym przedstawiamy też rozważania na temat daty powstania pewnego pomnika w Starej Ligocie (Katowicach).
Amerykańska kolonia na Giszowcu, nowe Pomniki Historii oraz Miłośnik Ziemi Jurajskiej i słów kilka o tzw. Piątkorzach to tematy poruszone w dziale poświęconym różnościom.
W kolejnym dziale poświęconym znanym postaciom historycznym, swoje miejsce znalazła tym razem znana każdemu krajoznawcy osoba Wojciecha Korfantego.
Numer zamykaja dział SYLWETKI gdzie w kilku słowach przypominamy zmarłego (6 lutego 2022 r) osobę naszego Kolegi; Mirosława Adamczyka.
Tym razem w gronie autorów tekstów pojawia się wiosenny wysyp kandydatów do uprawnień Instruktora Krajoznawstwa Regionu. Dzióbek Michał, Gawęda Elżbieta, Kaim Alina, Kapuśniak Justyna, Kapuśniak Witold, Książek Grzegorz, Leśniak Andrzej, Leśniak Małgorzata, Przepióra Anna, Twardzik Halina, Woźniak Tomasz to grono jedenastu autorów wśród których prym wiodą przedstawiciele okolic jurajskich.
Polecamy naszą oficjalną stronę www.krajoznawca.org fanpage na facebooku.
Zapraszamy do lektury
Turystyczne miasteczko - Jurajskie Żarki
Historia Żarek sięga pierwszej połowy XIV wieku. Wzmiankowano o nich w spisie świętopietrza w latach 1327-1329. Status miasta uzyskały prawdopodobnie od Władysława Opolczyka, przed rokiem 1382, a utraciły dopiero w 1870 r. jako konsekwencja udziału mieszkańców w powstaniu styczniowym, stając się tym samym osadą gminną. W XVI wieku w centrum miasta istniał już trapezowy rynek z ulicami odchodzącymi z jego naroży oraz murowany kościół pw. Świętych Apostołów Szymona i Judy Tadeusza, wybudowany z inicjatywy Marcina Myszkowskiego. W 1662 r. w Żarkach mieszkało 630 osób. Dwa lata później, w wyniku wielkiego pożaru, większa część miasta spłonęła. Wraz z początkiem XVII w. dokonano jego odbudowy w nowej lokacji. Powstały tu wówczas kuźnie oraz wielki piec, a liczba ludności podwoiła się. Kolejne lata to dla Żarek czas dynamicznego rozwoju rolnictwa, rzemiosła oraz produkcji. W 1829 r. właścicielem miasta został znany przedsiębiorca i pionier polskiego przemysłu, Piotr Antoni Steinkeller. W tym okresie rozwinęły się tu takie gałęzie, jak kuźnictwo, odlewnictwo, emaliernia czy przędzalnictwo bawełny. Wybudowano cegielnię, rzeźnię, browar, młyn amerykański, piekarnię, cukrownię, gorzelnię, destylarnię oraz zakład budowy maszyn i narzędzi. W drugiej połowie XIX w., w wyniku skomplikowanej sytuacji administracyjnej i finansowej Steinkellera, miasto zaczęło podupadać i tracić na znaczeniu. Przyczyniła się do tego również decyzja władz o poprowadzeniu Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej w odległości około 6 km na zachód od Żarek, co spowodowało znaczne utrudnienia w transporcie dla lokalnego przemysłu. Pod koniec XIX w. osadę zamieszkiwały 6294 osoby, z których prawie połowa była pochodzenia żydowskiego. Większość pracowała we wciąż funkcjonujących zakładach przemysłowych i wytwórczych.
Szlaki piesze na terenie gminy Żarki
Jura Krakowsko-Częstochowska to malowniczy makroregion położony w południowej Polsce na terenie województw śląskiego oraz małopolskiego. Tworzona przez 35 gmin, stanowi unikalne połączenie walorów turystycznych i krajoznawczych oraz stwarza idealne warunki do wędrowania. Wyjątkiem nie jest położona w jej północnej części gmina Żarki. Znajduje się w powiecie myszkowskim i graniczy z sześcioma innymi jednostkami: od strony południowej są to miasto Myszków i gmina Włodowice (w pow. zawierciańskim), od wschodniej – gmina Niegowa, od północnej – gminy Olsztyn i Janów (obie w pow. częstochowskim), a od strony zachodniej – gmina Poraj.
Osiedle Towarzystwa Akcyjnego Zawiercie
Kompleksowe osiedle z domami mieszkalnymi dla robotników, majstrów i inżynierów, wraz z obiektami użyteczności publicznej i wypoczynku. W latach międzywojennych osiedle uznawane było za jedno z najpiękniejszych osiedli mieszkaniowych w Europie. W 1879 r. zarząd fabryki TAZ (Towarzystwa Akcyjnego Zawiercie) zakupił nieruchomości pod budowę osiedla od wrocławskiego bankiera, Zygmunta Pringsheina. Osiedle usytuowano wzdłuż trzech równoległych alei: ul. Fabryczna, ul. Haliny Konopackiej, ul. Franciszka Szymańskiego. Osiedle otoczone zostało gmachami użyteczności publicznej, zbudowane z czerwonej, klinkierowej cegły. Głównym architektem i budowniczym osiedla był inż. Bigoszewski, a po jego śmierci – Munch. Budowa osiedla trwała 30 lat i przebiegała w czterech fazach.
Bazylika w Zawierciu
Budowę kościoła rozpoczęto 13 czerwca 1886 r. Nie było to jednak takie proste. W czasach, o których mówimy, Polska była pod jarzmem zaborców, a miasto leżało na terytorium zaboru rosyjskiego. Nie było też dobrej woli ze strony władz diecezji kieleckiej, w skład której wchodziło Zawiercie, choć inicjatywa miała poparcie ówczesnego proboszcza parafii w Kromołowie, ks. prał. Karola Barcza. Na szczęście delegacja, z Janem Wrońskim na czele, przy pomocy fortelu zdobyła zgodę na budowę kościoła u zastępcy imperatora Konstantynowa. Pierwszy plan budowy zaprojektował inż. P. Waligórski; ostateczną wersję zaprojektował Hugon Kudera. Prezesem Komitetu Budowy Kościoła był Piotr Strzeszewski. Środki na budowę świątyni pochodziły z różnych źródeł: z fundacji właścicieli Towarzystwa Akcyjnego Zawiercie, darowizn pracowników fabryk, cegiełek, od ludzi dobrej woli. Przy wykopie fundamentów uczestniczyło sześć tysięcy ludzi z lokalnych fabryk. Kościół został oddany do użytku w 1903 r., ale z powodu nadmiernego osiadania jednej ze ścian budynku, wszczęto prace wzmacniające konstrukcję i dlatego budowa trwała do 1919 roku.