Miłośnik Ziemi Jaworznickiej
Regionalna Odznaka Krajoznawcza Oddziału PTTK w Jaworznie "Miłośnik Ziemi Jaworznickiej", zwana dalej "MZJ" lub "Odznaką MZJ", została ustanowiona przez Zarząd Oddziału PTTK w Jaworznie 23 września 1982 roku jako "Odznaka Miłośnika Ziemi Jaworznickiej". Wraz z późniejszymi zmianami regulaminu, jej zdobywanie funkcjonuje do dzisiaj jako Regionalna Odznaka Krajoznawcza "Miłośnik Ziemi Jaworznickiej". Pierwszy regulamin był dość prosty, kolejne nieco rozbudowały się, ale z korzyścią dla Odznaki, a zwłaszcza jej walorów poznawczych. I tak od 2014 roku obowiązywał regulamin, który po wejściu w życie wprowadził także do obiegu stopień Odznaki MZJ "Za Wytrwałość", przyznawany za udokumentowane odwiedzenie wszystkich miejsc i obiektów wykazanych w załącznikach do regulaminu. Oczywiście obiektów w każdej kategorii, z tych wyszczególnionych w załącznikach do regulaminu MZJ, jest o wiele więcej i to był jeden z impulsów do dalszych prac nad regulaminem. Kolejnym i bardzo ważnym impulsem było wejście w życie w roku 2018 ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. "o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki". Rzuciło to cień na "świeżość" regulaminu, zwłaszcza, że w Jaworznie rzeczywiście kilka pomników zmieniono lub całkowicie usunięto.
Ostatecznie więc w jaworznickim oddziale PTTK podjęto rozmowy o rozpoczęciu prac nad zmianami w regulaminie zdobywania Odznaki MZJ. Warto podkreślić w tym miejscu, że owe "zdobywanie" rozumieć należy jako poznawanie miasta Jaworzna: ludzi, którzy je tworzyli i tworzą, jego historii, pomników przyrody, kultury i historii oraz obiektów zabytkowych lub zasługujących w pełni na to miano.
Poruszanie się po Jaworznie, w trakcie odwiedzania kolejnych miejsc i obiektów według ilości i rodzaju wskazanych w regulaminie i jego załącznikach, powinno każdego kandydata do Odznaki MZJ zmotywować do patrzenia szerzej. Chodzi bowiem nie o to, by proces zdobywania Odznaki MZJ był żmudny, długi i trudny, a o to, by Odznaka MZJ stała się pewnego rodzaju krajoznawczym drogowskazem w drodze po wiadomości o mieście Jaworznie, jego historii, ludziach i kulturze. Wprawne oko zauważy więc natychmiast, że niejednokrotnie kilka obiektów ulokowanych jest w swoim bezpośrednim sąsiedztwie. Rzeczywiście bywa tak i nie ma w tym nic złego. Głównym zadaniem funkcjonowania Odznaki jest przede wszystkim pobudzenie ciekawości, wzmożenie dociekliwości w dążeniu do poznawania zaproponowanych do odwiedzenia miejsc i obiektów.
Efektem prac, wspomnianych kilka linijek wyżej, jest NOWY REGULAMIN Regionalnej Odznaki Krajoznawczej Oddziału PTTK Jaworzno "Miłośnik Ziemi Jaworznickiej", który obowiązuje od stycznia 2021 roku.[1] Jego powstanie jest bezwzględnym kompromisem pomiędzy wersją regulaminu z roku 2014 i zmianami zaproponowanymi ostatecznie na początku prac nad nowym regulaminem w roku 2019 (nad czym pracę podejmowali: Mateusz Sarna – IKR, członek TRW ROK PTTK; Marek Koba, IKP, przewodniczący TRW ROK PTTK; Maciej Berny, IKR, członek TRW ROK PTTK i przewodniczący Oddziałowej Komisji Krajoznawczej; Tomasz Sędor, Prezes ZO PTTK Jaworzno).
Znacząco rozszerzono w nowej wersji poszczególne załączniki – „odchudzając" jednocześnie ilości miejsc i obiektów wymaganych na poszczególne stopnie, dając Odznace szansę rozkwitnąć, a także wskazując bezpośrednio na zdecydowanie większą ilość pamiątek przeszłości, które mogą stanowić obiekt zainteresowań nie tylko zdeklarowanych jej zdobywców, ale wszystkich tych, którzy zapragną o Jaworznie dowiedzieć się czegoś więcej. Nowy Regulamin Odznaki MZJ jest swoistym przewodnikiem do miejsc najistotniejszych na krajoznawczej mapie miasta.
Regulamin nie opisze wprawdzie szczegółowych informacji o danym miejscu czy obiekcie, ale to właśnie zadaniem Zdobywcy jest – dla własnej satysfakcji temat rozwinąć. Wszakże podczas weryfikacji nikt tu kolokwium nie przeprowadza. Nie tędy droga... Regionalna Odznaka Krajoznawcza "Miłośnik Ziemi Jaworznickiej" ma przede wszystkim być motorem napędowym dla pragnących bliżej poznać Jaworzno. Ma być zestawem odpowiedzi na pytanie", co zobaczyć w Jaworznie", kiedy zada je ktoś przyjezdny. Ma być telegraficznym skrótem kompendium wiedzy o mieście, kopalnią pomysłów na to, co zrobić ze sobą, gdy chce się zobaczyć coś więcej niż galerię handlową...
Jak pisze Zbigniew Lewandowski we wstępnie do książki "Odznaki krajoznawcze i regionalne PTTK": "Niejednokrotnie zdobywając punkty w wybranej przez siebie dziedzinie turystyki kwalifikowanej ze zdziwieniem stwierdzamy, że mijamy ciekawe miejsca, że ocieramy się o historię, odwiedzamy i oglądamy przepiękne zabytki architektury i urzekające swoją urodą zakątki przyrody. Szukamy o nich informacji i niejednokrotnie stwierdzamy, że Ktoś już je dla nas odkrył. Odkrył i uprzystępnił w formie odznaki regionalnej. Tak więc obok odznak turystyki kwalifikowanej, odznaki krajoznawcze – a zwłaszcza regionalne – odnalazły swoje miejsce w systemie odznak w Polskim Towarzystwie Turystyczno-Krajoznawczym". Cytując dalej za Zbigniewem Lewandowskim: "Fascynacja nimi [odznakami turystycznymi] zaczyna się u najmłodszych turystów. Przyciągają bowiem do siebie kształtem i barwą. Te dziecięce zauroczenie umiejętnie podtrzymywane przez rodziców, a następnie odpowiednio podsycane (i kierowane) przez kadrę programową PTTK, z czasem przeradza się w bakcyla poznawania Polski. I tak z reguły już zostaje".
I tak też niech funkcjonuje Regionalna Odznaka Krajoznawcza PTTK Jaworzno "Miłośnik Ziemi Jaworznickiej".
DO ZOBACZENIA NA SZLAKU!
Mateusz Sarna
[1] Szczegółowy regulamin ROK „MZJ” aktualnie obowiązujący: http://www.pttk.jaw.pl/site/index.php/regulaminy-odznak/1033-odznaka-mionik-ziemi-jaworznickiej [dostęp: 29.11.2022 r.]